Programma 2: Een leefbare gemeente

Inleiding

Waarom
In het voorjaar van 2018 schreven wij in het Coalitieprogramma 2018-2022 ‘Met lef samen bouwen aan onze toekomst’ over de problematiek van de gescheiden regelingen voor zorg, ondersteuning of werkloosheid en over de noodzaak tot verdere transformatie binnen het Sociaal Domein.
Zorg om spanning tussen de uitgaven en de beschikbare budgetten was er toen ook al, evenals onze overtuiging dat we in elk geval zouden blijven zorgen voor inwoners die hulp en ondersteuning nodig hebben.

Wij hebben samen met de raad met lef gekozen voor onze eigen weg van Visie. Een sprong naar voren. We hebben er namelijk voor gekozen om vol in te zetten op de transformatie en niet te gaan bezuinigen op de volgens ons zo noodzakelijke jus van de samenleving. We hebben de rekening voor de tekorten niet neergelegd bij het verenigingsleven of voorzieningen als de bibliotheek. Deze vervullen een hele belangrijke rol bij het realiseren van onze doelstellingen. Wat je daar bezuinigt levert in de toekomst weer een veel groter probleem op.

We zijn gaan zoeken naar een nieuwe manier van werken binnen de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet en we hebben dat gedaan op grond van onze visie. We hebben de volgende uitgangspunten daarbij centraal gesteld: normaliseren, voorkomen en innoveren/samenwerken.

Deze transformatie zien we ook terug in de samenwerking met onze maatschappelijke partners, en ook binnen de verschillende beleidsprogramma’s. Het is onze overtuiging dat de verschillende programma’s van de begroting niet op zich staan maar juist in verbinding met elkaar. We werken vanuit inwonersperspectief. De inwoner staat centraal met alles daaromheen. Van wonen tot werk, van participatie tot ontspanning, maar ook van de inrichting van onze wijken en infrastructuur en natuur om ons heen.

Het model van de brede welvaart is voor ons de manier om te kijken naar de ontwikkelingen in het sociaal domein maar ook ver daarbuiten. Deze manier van kijken laat ‘nieuwe’ waarden zien, die als geheel beter passen bij de bijzondere tijd waarin we zitten. Werken vanuit vertrouwen, om ècht te doen wat nodig is. Aandacht voor inwoners in alle facetten, zodat zij niet ‘door de vloer zakken’, maar ook aandacht voor de wereld en het algemeen belang, door te zorgen dat we niet ‘door het plafond schieten’.

In de zomer van 2020 hebben wij op basis van onze ervaringen in het werken aan de transformatie onze visie onder woorden gebracht in het document ‘Naar het hart van de beweging’.

Het college kijkt met trots terug op de afgelopen jaren waarin daadwerkelijk is gestart met transformeren. Via de verschillende bestuursopdrachten, andere manieren van contractmanagement en andere wijze van inkopen hebben we grote stappen gezet die naast een financieel beter perspectief ook een houdbare toekomst hebben opgeleverd. En die bovenal leiden tot betere hulp en ondersteuning voor hen die dat nodig hebben.

Vele ingezette onderdelen van de transformatie moeten nog verder vormgegeven worden. Samen met onze partners zijn we de lange termijn relatie aan het ontwikkelen. Het vertrouwen in elkaar begint te groeien en laat eerste voorzichtige positieve resultaten voor onze inwoners zien. Om blijvende effecten te realiseren moet je ook blijvend in beweging blijven.
In de begroting van 2022 zal de ingezette lijn volledig doorgetrokken worden, want transformeren stopt nooit!

Wat doen we hiervoor
We beschrijven in onze begroting logischerwijs vooral onze plannen en voornemens, maar dat is echter maar een klein deel van wat we doen als gemeente. Een groot deel van onze activiteiten bestaat, ook binnen het Sociaal Domein, uit noodzakelijke en vaak minder zichtbare dagelijkse werkzaamheden. Zo voeren collega’s van de gemeente gesprekken met inwoners over hulp, zorg en ondersteuningsvragen en handelen zij subsidie aanvragen af. Ook zorgen collega’s van de backoffice ervoor dat geïndiceerde zorg ook daadwerkelijk ingezet kan worden. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van al die dagelijkse noodzakelijke werkzaamheden die van groot belang zijn om de doelstellingen die wij willen behalen binnen het Sociaal Domein ook daadwerkelijk te kunnen realiseren.

Hieronder wordt een deel van deze (going concern) werkzaamheden weergeven:

 

Wat geven we eraan uit?
In totaal geven we binnen programma 2 bijna € 51 miljoen uit. In onderstaand overzicht is te zien waar het geld naar toe gaat.

Waarmee
Het werk in het Sociaal Domein gaat over mensen. De inwoners van een gemeente zijn de inhoud waar het om draait. Daarom is het belangrijk om te weten welke inwoners dat zijn en wat hen kenmerkt. Wat gaat goed? Wat kan beter? Wat zijn de eigenaardigheden die onze inwoners dagelijks tegenkomen.

Oude IJsselstreek heeft te maken met een veranderende demografische ontwikkeling. We vergrijzen en ontgroenen, sneller dan een aantal jaren geleden. Onze inwoners zijn ook ouder dan gemiddeld:

Bron: waarstaatjegemeente.nl

Ook weten we dat inwoners van Oude IJsselstreek in algemene zin minder gezond zijn dan gemiddeld.
De GGD Noord- Oost Gelderland heeft in 2020 onderzoek gedaan naar de leefstijl van de aangesloten gemeenten. Onderstaande cijfers geven de stand van zaken in Oude IJsselstreek. Waar het sterker afwijkt van het gemiddelde van het gehele gebied, wordt dit aangegeven.

                     *NNGB: Nederlandse Norm Gezond Bewegen

 

We hebben het afgelopen jaar hard gewerkt aan de dienstverlening aan onze inwoners op het gebied van werk en inkomen. Wel zijn er nog altijd inwoners die gebruik maken van inkomensondersteuning:

 

Bron: sociaal domein monitor

Met de hierboven beschreven kenmerken van onze inwoners op het netvlies hebben we gekeken welke activiteiten we in 2022 op willen pakken.

Hoe
De belangrijkste activiteiten in 2022 zijn:

  • Wij voeren samen met STOER fase 2 van de Transformatie in de kijk op Werk en Inkomen uit
  • Wij geven samen met partners en jongeren zelf vorm aan jeugd en jongerenwerk
  • Wij implementeren de nieuwe aanpak in de kijk op zorg en hulp voor volwassenen (Wmo, Wlz, Zvw)
  • Wij werken aan de doorontwikkeling van het begrip Integrale Toegang
  • Wij werken aan de inbedding van Positieve Gezondheid en Inclusie
  • Wij geven samen met aanbieders vorm aan het nieuwe Zorglandschap
  • Wij geven vorm en inhoud aan het nieuwe Cultuurbeleid
  • Wij geven vorm en inhoud aan het nieuwe Sportakkoord
  • Wij geven vorm en inhoud aan het nieuwe Preventieakkoord

Ambitie

  1. We zijn een gemeente waar inwoners in staat zijn om regie te voeren over hun leven.
  2. We zijn een gemeente waar iedereen weet dat hij van waarde is, mee doet en een bijdrage levert aan de maatschappij.
  3. We zijn een gemeente die vertrouwen heeft in onze inwoners en samen met inwoners en organisaties handelt.
  4. Wij zijn een gemeente waar individuele belangen passen bij het algemene belang. Wij passen wetgeving toe volgens de bedoeling.
  5. Wij zijn een gemeente die leert door ‘Learning by doing’. We proberen nieuwe dingen uit. En soms gaat dat ook niet goed, en daar leren we van. We blijven de beweging activeren.

Met het sociaal domein streven we voor 2022 drie belangrijke inhoudelijke resultaten na:
- In Oude IJsselstreek is iedereen Positief Gezond
- In Oude IJsselstreek heeft niemand een uitkering
- In Oude IJsselstreek werken we volgens de bedoeling

Doelen en acties

2.1- In Oude IJsselstreek is iedereen Positief Gezond

Met het vaststellen van de bestuursopdracht Wmo heeft de gemeente een nieuwe stap gezet in de transformatie binnen het sociaal domein. In 2021 heeft de Coronapandemie ervoor gezorgd dat we in overleg met onze partners, het tijdspad waarin de bestuursopdracht Wmo wordt uitgevoerd hebben opgeschoven. De impact van de Coronapandemie op onze medewerkers, de partnerorganisaties en hun medewerkers is groot. Wij willen met elkaar uitvoering kunnen blijven geven aan onze gezamenlijke ambitie zoals die is opgenomen in de met de raad besproken houtskoolschets “Energiek en Veerkrachtig Oude IJsselstreek”. We gaan ervan uit dat de genoemde nadelige effecten van de pandemie zodanig zijn afgenomen dat wij in 2022 de implementatie van de nieuwe manier van werken en samenwerken kunnen organiseren.

Wij staan voor een inclusieve gemeente. En voor een gemeente waarbij kansen zo eerlijk mogelijk verdeeld worden. Écht doen wat nodig is om iedereen mee te laten doen vraagt soms om doorbraken, om werken buiten de gebaande paden. Gezondheid speelt hierbij een belangrijke rol. Denk daarbij aan voldoende bewegen en een gezonde leefstijl. Maar ook inkomen en het voorkomen van schulden, het hebben van betekenisvolle naasten en een zinvolle dagbesteding kunnen bijdragen aan positieve gezondheid. Jongeren verdienen hierbij onze speciale aandacht omdat we geloven in het belang van een goede start en een gezonde ontwikkeling. In overleg met alle betrokkenen verbeteren we de keten van het jeugdwerk.

Het gaat om ingewikkelde verbanden die op verschillende manieren tot uiting komen. Het inmiddels vastgestelde lokale gezondheidsbeleid zal ook in 2022 verder vormgegeven worden. De dementievriendelijke samenleving zal meer zichtbaar worden, door gerichte interventies zoals de Ontmoetingscentra voor ouderen. Ook voeren we de Inclusieagenda uit. In 2022 gaan we verder met het integreren van verschillende beleidsdoelen. Vanuit de ideeën rondom de brede welvaart zien we dat afzonderlijke beleidsdoelen zelden op zichzelf staan. Dus inclusie en gezondheidsbeleid zullen verder geïntegreerd worden in de verschillende bestuursopdrachten en beleidsdoelen.

2.2- In Oude IJsselstreek heeft niemand een uitkering

Werk
De gemeente Oude IJsselstreek is sinds januari 2021 volledig zelfstandig verantwoordelijk voor het uitvoeren van de Participatiewet. Zoals in de bestuursopdracht “Kijk op Werk” staat, vindt het college van B&W dat iedereen in onze gemeente recht op werk heeft. Binnen STOER wordt hier stevig aan gewerkt.

We gaan uit van vertrouwen en gelijkwaardigheid. Mensen en woorden doen ertoe. We willen voor onze inwoners écht werk organiseren. Ten aanzien van de loopbaanondersteuning zullen wij verder gaan met verschillende vormen van maatschappelijke banen waar we in 2021 mee startten. We intensiveren de ontmoetingsmogelijkheden via “Meedoen Werkt”. Daarnaast zullen wij onze dienstverlening verder uitbreiden.

Inkomen
We ontkomen er soms toch ook niet aan om inkomensondersteuning te geven, We brengen alle inkomensregelingen die de gemeente uitvoert bij elkaar en voeren die uit op 1 locatie. We hebben het hier dan over de uitvoering van de meedoen regelingen, bijzondere bijstand, de uitvoering van de schuldhulpverlening en de uitvoering van de Wet Inburgering. Wij streven daarbij naar verdergaande verbinding tussen de verschillende vormen van inkomensondersteuning binnen onze gemeente zodat we nog beter in staat zijn om écht te doen wat nodig is. We spreken hier over een volwaardige transformatie in inkomensregelingen die dus verder gaat dan alleen harmoniseren en bij elkaar brengen. Wij willen dat mensen zoveel mogelijk hun aandacht en energie kunnen richten op aan het werk gaan, en zo weinig mogelijk last hebben van administratieve rompslomp bij inkomensvoorzieningen.

Ondernemers
Speciale aandacht is nodig voor dienstverlening en ondersteuning aan ondernemers die, al dan niet tijdelijk, het hoofd moeilijk boven water kunnen houden. Hiervoor zetten wij onze wettelijke mogelijkheden optimaal in en gaan wij écht doen wat nodig is. Wij zullen daarvoor ook veelvuldig contact onderhouden met de ondernemers door samen met hen te kijken wat er dan écht nodig is. Daarnaast zullen wij actief ondernemerschap bevorderen van mensen die werk zoeken en voor wie een invulling als ondernemer beter aansluit bij hun talenten en wensen.
Dit alles doen we via een integrale aanpak van Werk, Inkomen, Inburgering, Schulden, bijzondere bijstand, met aandacht voor de armoedeval en het uitgangspunt dat werk moet lonen en de inzet van diverse maatschappelijke banen.

De uitwerking van fase 2 van de Transformatie moet in 2022 zijn beslag krijgen.

2.3- In Oude IJsselstreek werken we volgens de bedoeling

Om écht te kunnen doen wat nodig is, en vanuit de bedoeling te werken, is partnerschap en verbinding met aanbieders van zorg noodzakelijk. Partnerschap vraagt langdurig wederzijds commitment en een gedeelde visie. Door ambulante jeugdhulp en Wmo-ondersteuning voor 2022 lokaal in te kopen, kunnen wij de aanbieders die onze samenwerkingspartners worden ook daarop selecteren en optimaal laten aansluiten op de lokale toegang. Dit is met ingang van 1 januari 2022 operationeel. In 2022 vindt hier op basis van ‘learning by doing’ de doorontwikkeling plaats.

Met de transformatie binnen het Sociaal Domein zetten wij volledig in op het samen met onze partners de opgeworpen schotten af te breken en te vereenvoudigen, waarmee wij de hulp en ondersteuning voor en aan onze inwoners en organisaties verbeteren. Het Sociaal Domein is voor ons een ondeelbaar geheel, we werken daarom integraal en stelsel overstijgend, vanuit onze visie dat stelsels en systemen alleen ondersteunend moeten zijn, en niet leidend.

Raadsplanning

Wat kost het?

Beleidsmatige ontwikkelingen.

Autonome ontwikkelingen.

Begroting SD 2022-2025
2022 2023 2024 2025
opbouwwerk -45.200 -45.200 -45.200 -45.200
combinatiefunctie -15.000 -15.000 -15.000 -15.000
JGZ adolescenten -11.053 -11.053 -11.053 -11.053 JGZ adolescenten en extra kosten vaccinatie
huishoudelijke hulp -700.000 -700.000 -700.000 -700.000 In 2021 zien we, mede door het abonnementstarief, een redelijk stijging van de zorgvraag. Daardoor verwachten we een stijging van de kosten van zo'n 260.000. Daarnaast zal de huidige werkwijze met alfahulp eindigen. Het omzetten van deze indicaties naar reguliere zorg in natura zal naar verwachting leiden tot een aanvullende stijging van de kosten met zo'n 440.000.
bijdrage Doetinchem i.v.m. beschermd wonen 250.000 250.000 250.000 250.000 De middelen voor beschermd wonen worden beheerd door de centrumgemeente en overschotten worden na afloop via een bepaalde verdeelsleutel verdeeld over alle gemeenten in de regio. De afgelopen jaren is steeds sprake geweest van substantiële overschotten, die dan in de jaarrekening tot uitdrukking komen. Over 2019 en 2020 ging het bijvoorbeeld om zo'n 400.000 per jaar. Daarom ramen we voor de komende begroting reeds op voorhand een voordeel.
innovatiebudget 100.000 100.000 100.000 100.000 Een deel van het gereserveerde innovatiebudget laten we structureel vrijvallen ter dekking van de gestegen zorgkosten. Voor 2022 ramen we hieruit nog wel incidentele kosten die voortvloeien uit de bestuursopdracht WMO. Dit project gaat de fase van bouwen en ontwikkelen in. De eenmalige projectkosten die daarmee gemoeid zijn worden in deze fase uit de incidentele middelen gedekt.
extra kn ivm bestuursopdracht Wmo -100.000 zie innovatiebudget
beleidsmedewerker Jeugd/participatie -80.000 -80.000
beleidsmedewerker WMO -80.000 -80.000
bouwteam WMO -100.000 Voor onze eigen lokale inkoop gaan we een bouwteam wmo samenstellen, waarin de gemeente, zorgaanbieders en eventueel nog anderen deelnemen. Voor 2022 ramen we hiervoor eenmalig kosten. Deze zijn noodzakelijk om de benodigde bezetting in kennis en kunde te garanderen. Indien structureel middelen noodzakelijk zouden zijn willen we hiervoor ruimte zoeken in afschaling van reguliere zorgkosten, zodat inzet voor het bouwteam per saldo dan vanaf 2023 kostenneutraal zal zijn.
bouwteam Jeugd -100.000 Voor onze eigen lokale inkoop gaan we een bouwteam jeugd samenstellen, waarin de gemeente, Buurtzorg Jong, zorgaanbieders en eventueel nog anderen deelnemen. Voor 2022 ramen we hiervoor eenmalig kosten. Ook dit bouwteam is noodzakelijk en de kosten zijn nodig om de inzet van de professionele kennis en kunde te kunnen blijven garanderen. Indien structureel middelen noodzakelijk zouden zijn willen we hiervoor ruimte zoeken in afschaling van reguliere zorgkosten, zodat inzet voor het bouwteam per saldo dan vanaf 2023 kostenneutraal zal zijn.
jeugdbudgetten -1.500.000 -925.000 -925.000 -925.000 In 2021 stijgen de jeugdzorgkosten, mogelijk mede veroorzaakt door de effecten van corona op de (geestelijke) gezondheid van onze jeugdigen. We hadden uit hoofde van de kwaliteitsslag voor 2021 een forse besparing verwacht, maar we zien dat deze eerdere inschatting niet realistisch is. Daarnaast hadden we verwacht we dat de nieuwe inkoop op korte termijn financieel voordeel zal opleveren. Op langere termijn gaan wij daar nog steeds vanuit. Voor de korte termijn echter stijgen de kosten van (uur)tarieven van aanbieders behoorlijk. Dit komt onder andere door CAO-stijgingen, maar ook omdat veel aanbieders tijdens ons lokale inkoopproces hebben onderbouwd dat de tarieven voor komend jaar omhoog gaan. Omdat we niet willen dat aanbieders werken onder kostprijs, leidt dit tot een stijging van de kosten. Dat betekent dat het reduceren van de totale kosten van jeugdzorg niet in de prijs zal zitten en daarom dus uit het volume moet komen. We hebben daar, samen met aanbieders, ook vertrouwen in dat dit kan, bijvoorbeeld door normaliseren, preventie en afschalen. Dat zal alleen wel tijd kosten. Om deze reden draaien we de eerder vanuit de kwaliteitsslag ingeboekte besparing op de jeugdzorg, in deze begroting volledig terug.
jeudbudgetten corr woonpl beginsel 150.000 150.000 150.000 150.000 Per 2022 verandert het woonplaatsbeginsel. Het is op moment van opmaken van de begroting nog onduidelijk welk effect dit heeft op de kosten. Wel zal de rijksvergoeding vanaf 2022 als gevolg van de nieuwe woonplaatsbeginsel met 150.000 dalen. We gaan we voorlopig daarom vanuit dat de kosten met eenzelfde niveau dalen, zodat deze wijziging per saldo kostenneutraal voor ons verloopt.
gecertificeerde instellingen -85.000 -85.000 -85.000 -85.000 De jeugdbeschermingsketen staat in het hele land onder druk, mede door (te) lage tarieven. Voor 2022 zijn daarom op Gelders niveau nieuwe inkoopafspraken gemaakt me de gecertificeerde instellingen, waarbij een reëel (en hoger) tarief is afgesproken. Uitgaande van eenzelfde volume als over 2021 zal dit leiden tot een stijging van de totale kosten.
bijstelling uitkeringen -1.108.000 -1.008.000 -908.000 -808.000 In het kader van de kwaliteitsslag hebben we destijds een inschatting gemaakt van wat het project Meedoen werkt aan besparing op de kosten van de uitkeringen kon opleveren. Elementen van Meedoen werkt zijn inmiddels onderdeel van de werkwijze van Stoer. Inhoudelijk gebeuren goede dingen, maar financieel gezien gaat het langer duren om uit te komen met het BUIG-budget. Daarom draaien we in de komende begroting de eerder vanuit Meedoen werkt ingeboekte besparing volledig terug. Naast het terugdraaien van de besparing vanuit Meedoen werkt, zien we dat er nog sprake is van een toename van het tekort op het BUIG-budget. Voorlopig ramen we daarom in de komende begroting structureel een aanvullend budget voor de uitkeringen.
diverse kleine afwijkingen 600 600 600 600
saldo -3.423.653 -2.448.653 -2.188.653 -2.088.653
algemene uitkering extra jeugdbudget 2.752.830 1.649.598 1.509.756 1.341.633 extra bijdrage jeugd budgetten
algemene uitkering overig SD 385.539 386.587 396.333 494.561
3.138.369 2.036.185 1.906.089 1.836.194
-285.284 -412.468 -282.564 -252.459
inzet risicopost kwaliteitsslag 285.284 412.468 282.564 252.459 In de begroting is een risicopost opgenomen deze wordt nu ingezet als dekking voor het tekort. Er resteert na deze verwerking nog een bedrag in de begroting voor het opvangen van risico's
saldo begroting 0 0 0 0

Wat zijn onze reguliere taken in dit programma.