Programma 2: Een leefbare gemeente

Kwaliteitsslag en bestuursopdracht

Nadat wij in 2018 hadden geconstateerd dat er grote structurele tekorten waren in het Sociaal Domein bij de uitvoering van de decentralisaties zijn wij gestart met een Kwaliteitsslag om binnen de financiële kaders te komen.

Wij noemen het een Kwaliteitsslag omdat wij vanuit visie de ombuigingen willen maken. Zodra we de inhoud goed op orde hebben, dan volgen de financiën vanzelf. Wij hebben drie uitgangspunten vastgesteld waarlangs wij de Kwaliteitsslag willen uitvoeren:

  • Normaliseren
  • Voorkomen
  • Innoveren/Samenwerken

 

Met deze drie uitgangspunten willen wij de samenleving waarin wij geloven dichterbij brengen. Wij willen dat mensen in staat zijn om zelf regie te voeren op hun leven, dat mensen zoveel mogelijk in staat zijn om met de tegenslagen die in ieder leven voorkomen om te gaan. Wij willen dat mensen, kinderen niet te snel een etiket krijgen opgeplakt, dat er niet te snel in problemen wordt gedacht. Wij willen dat onze samenleving zo is ingericht dat we problemen kunnen voorkomen, dat er sociale verbanden zijn waar mensen op terug kunnen vallen. En ook willen wij nieuwe wegen zoeken samen met inwoners en met partners.

Daarom een Kwaliteitsslag en geen bezuinigingsslag. Dat betekent niet dat er niets verandert voor mensen. Soms zullen zij een voorziening waar ze al lang gebruik van maken zien veranderen, bijvoorbeeld van individueel naar collectief. Soms wordt er ook meer een eigen bijdrage gevraagd, in geld of anderszins. Maar deze veranderingen zijn ingegeven uit onze overtuiging dat we met normaliseren, voorkomen en innoveren/samenwerken een duurzaam betaalbaar Sociaal Domein realiseren en dat we de samenleving waar we in geloven dichterbij brengen.

Voor deze Kwaliteitsslag hebben we een hele serie acties en projecten opgestart in 2019, deze werken de komende jaren door en vragen dus in 2020 en volgende jaren nog steeds een grote inzet van ons als gemeente. Soms in middelen, soms in capaciteit en soms in beide. Ook blijven we doorgaan met het ophalen van nieuwe ideeën; de Kwaliteitsslag is een doorgaande verbetering en transformatie van het Sociaal Domein en van onze samenleving.

In maart 2019 hebben wij een bestuursopdracht gegeven aan de ambtelijke organisatie om in 2019 te zoeken naar een samenwerkingspartner en met deze samenwerkingspartner de toegang tot de jeugdhulp anders te organiseren en vorm te geven. Dicht bij de mensen, zonder drempels waarbij een aantal vormen van hulp kan worden ingezet zonder dat daar al een indicatiestelling voor nodig is. Wij geloven in deze manier van werken die lijkt op die van de huisarts. Ook daar kunnen mensen terecht zonder verwijsbrief, ze krijgen daar de lichte hulp die nodig is. Zo nodig verwijst de huisarts door naar de specialist en zo mogelijk doet hij verantwoord niets.

Om de noodzakelijke samenwerking met de specialistische aanbieders in deze nieuwe manier van werken mogelijk te maken willen we tegelijkertijd kijken of we ons inkoopmodel en de bijbehorende financieringswijze kunnen veranderen. We willen werken met strategische partners die niet alleen hun kosten declareren maar ook willen innoveren en investeren.

Deze beweging wordt in 2019 volop ingezet én zal in 2020 en verdere jaren doorgaan en veel van onze inzet en aandacht vragen.

Financiële opgave

In de begroting 2019-2022 zijn we uitgegaan van een structureel tekort van circa € 4,2 mln per jaar in het Sociaal Domein ‘binnen de hekjes’. Daarna bleken er grotere tekorten te ontstaan bij Laborijn met betrekking tot de BUIG en apparaatslasten. De totale opgave in het Sociaal Domein werd daarmee ruim € 5,4 mln in 2019.

Een tekort dat zonder maatregelen mogelijk zelfs nog verder kan oplopen. Met name de kosten in de jeugdzorg blijven vooralsnog toenemen. Maar ook andere ontwikkelingen, bijvoorbeeld bij Laborijn leiden mogelijk tot verdere bijstelling. Het resultaat over 2018 verandert dit beeld niet.

Door de effecten van de septembercirculaire, verloopt het tekort de komende jaren als volgt:


Inmiddels is er een set van maatregelen gepresenteerd, waarmee we een groot deel van het tekort terugdringen, binnen de kwalitatieve kaders, zoals hierboven geschetst.

Met de set maatregelen behalen we op basis van de huidige inzichten mogelijk een besparing van € 3,7 mln  in 2023. Deze besparing is gebaseerd op zo goed mogelijk onderbouwde aannames en inschattingen, maar hierin schuilt desondanks een aanzienlijke onzekerheid. Het gaat dus om een eerste beeld op basis van de huidige informatie. Afhankelijk van meerdere factoren kan het resultaat positiever of negatiever uitpakken. Dit is geen streefdoel maar aangezien we een aantal onzekere paden inslaan gaan we vanuit behoedzaamheid op voorhand niet uit van het maximale. Mochten de inzichten in de komende maanden wijzigen, of er zijn nieuwe ontwikkelingen in het Sociaal Domein die financieel effect hebben (zoals de Meicirculaire), dan stellen we dit in de programmabegroting uiteraard bij.

We zijn er dan nog niet. We hebben dan nog altijd een financieel tekort van structureel ongeveer € 1,2 mln. Daarnaast hebben we in de komende jaren nog een forse ingreep uit de algemene reserve nodig om de incidentele tekorten te dekken.

 

 

Tevens  willen we voor € 900.000 aan taakstelling opleggen aan externe partijen, waarmee het besparingspotentieel op € 3,7 mln structureel uitkomt. We maken hiermee duidelijk dat ook onze externe partners/gemeenschappelijke regelingen een taak hebben in het binnen  de financiële kaders brengen van onze uitvoering. Dit is het beeld op dit moment.  Hier zullen op enig moment nog zaken aan worden toegevoegd of van worden afgevoerd.

 

Opgave Meedoen aan onze samenleving

Coalitieakkoord
We hebben de wens uitgesproken dat iedereen werkt en handelt vanuit onze leidende principes. Deze acht principes zijn binnen de Kwaliteitsslag vertaald naar Normaliseren, Voorkomen en Samenwerken.

We maken een beweging naar de voorkant, we zetten meer in op preventie om zo duurdere hulp en ondersteuning zo veel mogelijk te beperken.
Een aantal belangrijke punten:
- Meedoenbeleid ontwikkelen
- Ondersteuning ‘dicht bij huis’ organiseren; versterking van het basisniveau
- Lokale inzet op het begeleiden van inwoners naar werk
- Actualiseren van vrijwilligers- en mantelzorgbeleid (Informele zorg)
- Aandacht voor de financiële situatie in het Sociaal Domein

Wat hebben we tot dusver bereikt
Het Meedoenbeleid is vastgesteld en de uitvoeringsregels zijn geïmplementeerd. De eerste resultaten zijn positief. We blijven dit beleid monitoren en aanpassen waar dat nodig is en waar het onze uitgangspunten: normaliseren, voorkomen en  samenwerken nog verder ondersteunt.

De pilot Schoolmaatschappelijk werk is uitgevoerd. Gezien de positieve resultaten  en de ondersteuning aan het uitgangspunt van voorkomen en normaliseren, geven we hier een vervolg aan. Het besluit om hier middelen voor beschikbaar te stellen hiervoor is inmiddels al door college en raad vastgesteld.

De conferentie Integrale Samenwerking Basisniveau had een zeer goede opkomst. Dit leverde een gezamenlijke richting en vertrekpunt op.

Zoals eerder aangegeven, zijn we erin geslaagd om binnen de Kwaliteitsslag tot een lijst van maatregelen te komen binnen transities (de hekjes) van het Sociaal Domein. Zaak is nu, om hier vol mee aan de slag te gaan om de beoogde transformatie ook daadwerkelijk te realiseren.

 Ontwikkelingen
Er komt een nieuwe wet Inburgering Statushouders, waarbij we als gemeente een grotere taak krijgen. Er komt geld vanuit het gemeentefonds om hier uitvoering aan te geven.

Ten aanzien van de GGZ komt er wetgeving aan rondom beschermd wonen. De mogelijke inhoudelijke en financiële gevolgen hiervan zijn nog niet duidelijk. Hier wordt regionaal invulling aan gegeven.

We willen in lijn met de visie en ons uitgangspunt ‘voorkomen’ meer aandacht besteden aan opvoeden en opgroeien. Dit kan binnen de bestaande middelen.

Vanuit het Rijk komt er een actieprogramma ‘Kansrijke start’, waarin JGZ en de verloskundigen integraal kinderen de 1e 1000 dagen volgen. Uit onderzoek blijkt dat in gezinnen met GGZ problematiek, juist de eerste 2,5 jaar van een kind heel belangrijk zijn om vroeg op in te zetten. Hulp en ondersteuning daarna is vooral curatief.

In navolging op het inzetten op de sociale netwerken, gaan we met de JIM methodiek starten (Jouw Ingebrachte Mentor). Deze methodiek is gericht op het voorkomen van uithuisplaatsing. Uit ervaringen elders blijkt dat bij 90% van de gezinnen die deelnemen, uithuisplaatsing is voorkomen. Het voorkomen van 1 uithuisplaatsing scheelt ca. € 100.000 per jaar. De kostenbesparing is dan ook groot. Afhankelijk van de uitkomst van de bestuursopdracht jeugd kunnen we dit onderbrengen bij de samenwerkingspartner.

In het kader van mantelzorg en vrijwilligersondersteuning zetten we meer in op een vorm van JIM, maar dan voor ouderen. Dus het inzetten van een mentor rondom een oudere, om hiermee de informele zorg te verbreden en de mantelzorg wat te ontlasten. Dit kan binnen de bestaande middelen.

Op verzoek van de gemeenteraad wordt per 2020 weer uitvoering gegeven aan de cultuurprijs. Dit in lijn met het draaiboek “stimuleringsprijs voor bijzondere prestaties” en het daarbij toegevoegde “reglement cultuurprijzen”.

We zijn nog niet gestart met het onderzoek naar basisinkomen. We stellen voor meer in brede zin te kijken naar de werktransformatie, in relatie tot Laborijn, economie en onderwijs. Daarnaast willen we graag gebruik maken van de resultaten van de experimenten met dit onderwerp die elders in het land lopen.

Mogelijkheden

  • Het budget voor samenlevingsinitiatieven (buurtbudgetten) ad € 60.000 geven we niet helemaal uit. Er zijn veel initiatieven, waarvan in de praktijk blijkt dat er niet altijd geld bij nodig is of dat het uit reguliere budgetten betaald kan worden. Hierop kunnen we € 20.000 besparen.
  • Het budget voor inclusie (€ 45.000) kan met € 20.000 naar beneden worden bijgesteld en vanaf 2023 stoppen. Het gaat om het geven van een impuls om inclusie een logisch onderdeel van het werk te maken. Ook hier kunnen we vooral investeren in eigen inzet. Zodat het na vier jaar ingebed is in het reguliere werk.
  • De kosten voor kwijtschelding op de gemeentelijke heffingen stijgen de afgelopen jaren. De verwachting is dat er structureel een bedrag van circa € 75.000 extra nodig is. 62,5% van het totale bedrag wordt gedekt uit de voorziening riolering, waarmee het tekort op de exploitatie nog € 27.000 per jaar is. Onderzocht wordt, of er nog dekkingsmogelijkheden zijn via de afvalstoffenheffing, waarmee we de extra kosten kunnen opvangen.

Opgave een Leven Lang Leren - onderwijsondersteuning

Coalitieprogramma
Onderwijs is een belangrijk aspect in elke fase van het leven. Zo begint leren voor veel van onze inwoners gelukkig al vroeg bij vroegschoolse opvang, maar wordt werknemers steeds langer gevraagd inzetbaar te zijn en mee te gaan in bijvoorbeeld technologische ontwikkelingen. Zowel het onderwijsaanbod, als de arbeidsmarkt, als de economie maar ook de gemeente moet hierop aansluiten en meebewegen. Daarom willen we de komende tijd met belangrijke strategische partners aan de hand van pilots verkennen hoe de arbeidsmarkt beter aan kan sluiten op werk in zowel de technologische sector als de zorgsector. Hierin heeft de gemeente een verbindende, en faciliterende rol. Het hebben van een startkwalificatie, maar ook passend onderwijs en het uitvoeren van taken zoals Onderwijs Achterstanden Beleid (OAB), leerlingenvervoer, schoolmaatschappelijk werk en leerplicht pakken we zo efficiënt mogelijk op.

Schoolmaatschappelijk werk
We zijn gestart met uitbreiding van het schoolmaatschappelijk werk. De eerste ervaringen zijn positief. Er vindt (langzaam) een verschuiving plaats van een curatieve naar preventieve aanpak.

Ontwikkelingen
We willen meer inzetten op schoolmaatschappelijk werk (van 0-18) en leerplicht. Dit vraagt een grotere tijdsinvestering maar is uiteindelijk een win-winsituatie; zo voorkomen we wellicht veel duurdere zorg in latere stadia. School is de belangrijkste vindplaats en daarom is goede samenwerking cruciaal. We zetten dit werk nu voornamelijk in op middelbare scholen en willen dit graag uitbreiden naar zowel bassischolen als peuteropvangplaatsen. Waarbij we betere aansluiting kunnen vinden met bijvoorbeeld leerplicht, die ook meer preventief kan gaan werken. Ook hier zetten we dus in op partnership. De kosten voor schoolmaatschappelijk werk zijn in de begroting opgenomen.

Door op gebied van schoolmaatschappelijk werk ook een intensievere samenwerking met scholen aan te gaan, kunnen synergievoordelen optreden. Dit hoeft niet direct te leiden tot kostenbesparingen, wel eerder tot een effectievere aanpak en een groter succes.

 Onderwijs Achterstanden Beleid (OAB) en leerlingenvervoer
Daarnaast geven we uitvoering aan OAB;  we bieden elk jong kind een plek aan in vroeg- of voorschoolse opvang. Om hier uitvoering aan te geven krijgen we de aankomende jaren extra middelen, maar ook extra taken. Dit betreft geoormerkte middelen die we zo nuttig mogelijk inzetten; waarbij we ook het Lokaal Educatie Agenda (LEA) intensief betrekken. Hier zijn geen bezuinigingsmogelijkheden of knoppen om aan te draaien; alles wat we nodig hebben om uitvoering te geven hebben we.

Ook leerlingenvervoer is een van onze vaste taken. Dit betreft een open einde regeling, waarvan de tarieven contractueel zijn vastgelegd via een aanbesteding. Wel gaan we onderzoeken wat onze mogelijkheden zijn om te normaliseren. Dit vraagt een nadere analyse. Zo gaan we onderzoeken of het mogelijk is om ons aanbod passend onderwijs binnen de gemeente dusdanig op orde te hebben dat duur leerlingenvervoer buiten onze gemeente niet nodig is. Daarvoor gaan we ook weer de samenwerking met de scholen aan. Mochten om persoonlijke redenen ouders  toch kiezen voor een locatie verder weg, dan kijken we of het mogelijk is dat ouders daar dan ook zelf aan bijdragen.

Mogelijkheden

  • Nederlands-Duitse Taalinitiatieven; we dragen jaarlijks bij aan een Interreg-project waarbij basisschoolleerlingen buiten schooltijden om de mogelijkheid hebben om Duitse lessen te volgen. Onderzoek wijst uit dat er verder geen nieuwe initiatieven zijn waar we bij aan zouden kunnen sluiten; er is dus geen behoefte aan en van buiten is er geen vraag.  Dit levert een structurele besparing op van € 13.000. Als we ook het project ook stoppen zelfs een structurele besparing van € 15.000.
  • Doorgaande leerlijn Silvolde 0-18. Hoewel dit erg past bij ons beleid en onze wens om een sterkere samenwerking aan te gaan; willen we voorstellen het voorbereidingskrediet maar 2 of 3 jaar aan te bieden. Mocht het langer nodig zijn kan later opnieuw die afweging gemaakt worden. Dit levert vanaf 2023 € 20.000 op.