Programma 1: De gemeente waar het goed wonen is

Waarom en waartoe

Dit programma omvat alle activiteiten gericht op:

  • de kwaliteit van de kernen
  • een aanbod van voldoende en kwalitatief goede woningen
  • een behoorlijke infrastructuur en openbare ruimte
  • voldoende accommodaties
  • een optimale kwaliteit van het buitengebied

Ook de fysieke bedrijfsinfrastructuur (bedrijventerreinen) valt binnen dit programma. Daarnaast zijn de ruimtelijke ordening en rechtszekerheid van belang.

De gemeente heeft als (wettelijke) taak een openbare ruimte van goede kwaliteit te leveren, waar:

  • Inwoners hier blijven of komen wonen in een duurzame omgeving met voldoende ruimte, cultuur en (recreatief) groen.
  • Inwoners zich prettig en veilig voelen (zoals beleving en sociale veiligheid van de openbare ruimte, veiligheid in het verkeer).

Omdat economie zo belangrijk is, willen we dat mensen hier komen wonen. Ze moeten zich goed kunnen verplaatsen (vervoer), goed kunnen wonen (wateroverlast voorkomen, etc), de omgeving moet schoon en groen zijn, ze willen prettig kunnen recreëren, fietsen etc, De kwaliteit van onze openbare ruimte moet daarom goed zijn om de mensen hier te houden. Buiten de kernen is plattelandsontwikkeling van belang: een goede balans tussen de landschappelijke kwaliteit, de natuurwaarden en de economische bedrijvigheid, met name de landbouw.         

Algemeen

Waarom?

Dit programma omvat alle activiteiten gericht op:

  • de kwaliteit van de kernen
  • een aanbod van voldoende en kwalitatief goede woningen
  • een behoorlijke infrastructuur en openbare ruimte
  • voldoende accommodaties
  • een optimale kwaliteit van het buitengebied

Ook de fysieke bedrijfsinfrastructuur (bedrijventerreinen) valt binnen dit programma. Daarnaast zijn de ruimtelijke ordening en rechtszekerheid van belang.

De gemeente heeft als (wettelijke) taak een openbare ruimte van goede kwaliteit te leveren, waar:

  • Inwoners hier blijven of komen wonen in een duurzame omgeving met voldoende ruimte, cultuur en (recreatief) groen.
  • Inwoners zich prettig en veilig voelen (zoals beleving en sociale veiligheid van de openbare ruimte, veiligheid in het verkeer).

Omdat economie zo belangrijk is, willen we dat mensen hier komen wonen. Ze moeten zich goed kunnen verplaatsen (vervoer), goed kunnen wonen (wateroverlast voorkomen, etc), de omgeving moet schoon en groen zijn, ze willen prettig kunnen recreëren, fietsen etc, De kwaliteit van onze openbare ruimte moet daarom goed zijn om de mensen hier te houden. Buiten de kernen is plattelandsontwikkeling van belang: een goede balans tussen de landschappelijke kwaliteit, de natuurwaarden en de economische bedrijvigheid, met name de landbouw.

Waar gaan we naartoe?(doel)

*1.10.1: Kwaliteitsniveau van de wegen is (en blijft) gemiddeld op niveau basis.

De raad heeft eerder vastgesteld dat het onderhoudsniveau van onze wegen 'basis' is. Geleidelijk aan brengen we ons wegennet op dit niveau. En houden het daar op.

Wat gaan we doen?(activiteit)

*1.10.2: Openbare verlichting.

De openbare verlichting bestaat in 2022 voor minimaal 50% uit Ledverlichting in plaats van traditionele verlichting (nu is dat 19 %). Led heeft een langere levensduur en daarmee minder storingen en klachten.
In de paragraaf kapitaalgoederen wordt dit verder toegelicht.

Wat gaan we doen?(activiteit)

*1.10.3: Wateroverlast.

We zijn in staat om wateroverlast zo goed mogelijk te beheersen.

Wat gaan we doen?(activiteit)

*1.10.4: Inwoners voelen zich prettig en veilig in hun eigen woonomgeving.

Dit betreft onder andere het groen, maar ook de leefbaarheid in de directe omgeving (zoals de openbare ruimte in de Vogelbuurt).

Wat gaan we doen?(activiteit)

*1.10.5: De verkeersveiligheid in onze gemeente is vergroot.

De verkeersveiligheid in onze gemeente is vergroot. Op basis van het vierjarig gemiddelde (2014-2017) vinden er jaarlijks gemiddeld minstens 222 verkeersongevallen plaats. Daarvan zijn er gemiddeld 37 ziekenhuisgewonden per jaar en 1 dodelijk slachtoffer per twee jaar. De ongevalsconcentratiepunten (blackspots) zijn eerder samen met de provincie Gelderland en Rijkswaterstaat opgepakt. Minder blackspots betekent dat ongevallen meer verspreid door de gemeente voorkomen. Om de verkeersveiligheid voor met name fietsers te vergroten worden fietsvoorzieningen verbeterd en wordt natuurlijk sturen toegepast op 60 km/uur-wegen.

Wat gaan we doen?(activiteit)

*1.10.6: Onze gemeente is over de weg en met openbaar vervoer goed bereikbaar

De mobiliteit moet verder geoptimaliseerd worden: 

    1. Kwaliteitsverbetering openbaar vervoer (buurtbus, bus, trein);
    2. Efficiënter doelgroepenvervoer (ZOOV: regiotaxi,  leerlingenvervoer, vervoer dagbesteding/ sociale werkplaats);
    3. Experimenteren met andere mobiliteit (dorpsauto, deelauto).

De versterking van de infrastructuur gaat om het verbeteren van de ontsluiting van regionale bedrijventerreinen, voorbereiden 2e fase N18, verbeteren toegankelijkheid bushaltes en verbeteren van de spoorweginfrastructuur en andere vraagstukken rondom ontsluiting van de gehele Achterhoek.

Wat gaan we doen?(activiteit)

*1.10.7: Voor al onze accommodaties hebben we het onderhoud op orde (basisniveau).

Momenteel wordt gewerkt aan het actualiseren van de meerjarenonderhoudsplanningen van gemeentelijke gebouwen. Uitgangspunt daarbij is niveau basis. Bij de uitvoering van het onderhoud worden waar mogelijk verbeteringen in duurzaamheid meegenomen. Hiervoor is een budget opgenomen in deze begroting.

Wat gaan we doen?(activiteit)

*1.10.8: Plattelandsontwikkeling.

We streven naar een vitaal en leefbaar platteland. Een goed samenspel van landschap, natuur, wonen, landbouw en andere economische activiteiten.

Wat gaan we doen?(activiteit)

*1.2: Een leven lang leren

Waarom

Leren en ontwikkelen draagt bij aan een kansrijk en succesvol leven voor alle inwoners. Door nieuwe vaardigheden en kennis op te blijven doen, kan iedereen blijven meedoen, inzetbaar blijven en daarmee zingeving aan het leven geven.

Waar gaan we naartoe? (doel)

*1.2.1: Onderwijs is bereikbaar voor iedereen.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.2.5: Het onderwijs sluit duurzaam aan op de arbeidsmarkt en op relevante maatschappelijke ontwikkelingen

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.3: Bloeiende economie

Waarom?

We creëren banen voor inwoners en personeel voor bedrijven
Door voldoende ontwikkelruimte te bieden op bedrijventerreinen creëren we banen voor inwoners en personeel van bedrijven. Want ongeveer de helft van onze werkgelegenheid is gehuisvest op bedrijventerreinen We bieden daarmee een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven

Met een bloeiende economie zijn wij een aantrekkelijke gemeente. 
Want dat is een belangrijke voorwaarde om hier te wonen, werken, leren en recreëren. Een bloeiende economie biedt immers werkgelegenheid voor onze inwoners en daarmee inkomsten en zingeving. Het draagt bij aan voorzieningen en de leefbaarheid in dorpen

Kansen liggen bij nieuwe vormen economie en samenhang tussen economische sectoren.
Bedrijven specialiseren en werken in toenemende mate samen om met elkaar hoogwaardige en innovatieve producten te produceren. Door dit als gemeente voor bedrijven mogelijk te maken en onderwijs hier zo goed mogelijk op aan te laten sluiten, zorgen we voor werkgelegenheid, duurzaamheid en voorspoed.

Waar gaan we naartoe? (Doel)

*1.3.1: Goede bedrijventerreinen.

Wij hebben goede bedrijventerreinen om bedrijven de ruimte te bieden zich hier te vestigen en/of te kunnen groeien

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.3.2: We versterken onze concurrentiepositie voor innovatieve en circulaire industrie.

We zien een concentratie van innovatieve maakindustrie in onze gemeente en willen deze ontwikkeling verder ondersteunen en daarmee werkgelegenheid bevorderen.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.3.4: Afstudeerders en start-ups blijven wonen en werken in de regio en daarmee vormen wij een aantrekkelijke afstudeerregio in Nederland.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.3.6: Per kern en in het buitengebied hebben we afspraken gemaakt over ondernemerschap

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.5: Duurzaamheid geeft nieuwe energie

Waarom?

We willen aan toekomstige generaties een leefbare wereld doorgeven en een schone en groene gemeente zijn.
We willen klimaatverandering tegengaan en uitputting van grondstoffen voorkomen. Dit vraagt om een nieuwe blik op productie, gebruik en hergebruik van onze energie en grondstoffen.

We hebben afspraken gemaakt in Nederland en in de Regio Achterhoek.
Nederland moet in 2050 energieneutraal zijn op grond van internationale afspraken en klimaatdoelen. Inmiddels hebben we de regionale uitvoeringsagenda (akkoord van Groenlo) waarin concreet staat wat de gemeente moet doen om energie neutraal te worden. Deze agenda geeft een voorkeursroute aan maar er zijn meerdere routes mogelijk. In de regio is afgesproken om in 2030 energieneutraal te zijn (zonder mobiliteit). Ook voor afvalscheiding en circulaire economie zijn nationaal afspraken gemaakt.

Waar gaan we naartoe? (Doel)

*1.5.1: Iedereen herkent de noodzaak en is zich bewust wat hij/zij kan bijdragen aan verduurzaming.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.5.2: Zelf opwekken van electriciteit (duurzame energie).

Op dit moment verbruiken we ongeveer 200 GWh per jaar aan  energie, waarvan een groot deel nog grijze energie. In 2030 moeten we energieneutraal zijn. Dit willen we bereiken door circa 185 GWh per jaar aan elektriciteit om te zetten naar eigen opgewekte, groene energie. Daarnaast gaan we 41 GWh per jaar besparen op energie.  Op dit moment hebben we circa 60% gerealiseerd. Dit betekent dat we nog 40% moeten behalen door besparing en omzetting naar groene energie.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.5.3: Vervanging van aardgas door andere warmtebronnen.

We gebruiken circa 50 miljoen m3 aardgas per jaar in onze gemeente. De doelstelling is om in 2030:
- 13 mln m3 aardas te vervangen door andere warmtebronnen.
- 27 mln m3 aardas te besparen (zie hiervoor het doel 'energie, elektriciteit en aardgas besparen').

Op dit moment hebben we ongeveer 36% van de doelstelling behaald. We moeten dus nog 64% realiseren in de komende 12 jaar.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.5.4: We besparen energie, electriciteit en gas.

We gebruiken circa 40 miljoen m3 aardgas per jaar in onze gemeente. Hiervan willen we 27 mln m3 aardgas besparen. De overige 13 mln m3 zetten we om in andere vormen van warmteopwekking. (Zie ook het doel 'vervanging van aardgas'.)
Daarnaast verbruiken we ongeveer 200 GWh aan elektriciteit per jaar. Hiervan willen we 41 GWh besparen. De overige 185 GWh vervangen we door eigen opgewekte, groene energie. (Zie ook het doel 'zelf opwekken van groene energie'.)
Deze doelen hebben we in 2030 behaald.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.5.5: We scheiden 75% van ons huishoudelijk afval in 2020, in 2025 is dat 90%.

Het ingezamelde gescheiden afval wordt verwerkt en hergebruikt.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.5.6: We dringen het gebruik van originele (primaire) grondstoffen terug en sluiten daarbij aan op landelijke normen.

Hierbij stimuleren we ook het hergebruik van grondstoffen en materialen.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.6: Van buiten naar binnen werken

Waarom?

Wij maken onderdeel uit van de veranderende samenleving
Onze samenleving blijft in beweging en door de digitale ontwikkelingen verandert de interactie tussen overheid en inwoners. Inwoners zijn mondiger en kundiger. En mensen verenigen zich ook steeds gemakkelijker in andere, nieuwe verbanden. Ook stellen ze stellen hogere eisen aan de gemeente. Onze uitdaging is om de kloof tussen de leef- en de systeemwereld te overbruggen.

Het accent verschuift van de groep naar het individu. Daarnaast is er een sterke ontwikkeling van de 24-uursmaatschappij en de steeds verdergaande digitalisering.
Dit vraagt om een andere manier van werken van de politiek, het bestuur en de ambtenaren. Dit stelt andere eisen aan onze dienstverlening.

Meer samen doen

We willen meer samen doen met inwoners meer co-creatie maar dat is behoorlijk complex. Het betekent niet alleen wat voor ons als gemeente maar ook voor onze inwoners. Want het vraagt ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de gekozen oplossing. Het Right to challenge is een mooi voorbeeld van inwoners die verantwoordelijkheid willen nemen voor hun aandeel in de samenleving. Men wil zelf zeggenschap en dingen samen oppakken.

Daarnaast willen we de komende jaren voor vier verschillende opgaven per opgave een taskforce oprichten. Het gaat om:
- wonen en zorg
- duurzaamheid en energietransitie
- economie, ruimte en bedrijvigheid
- werk, inkomen en onderwijs

In deze taskforces brengen we mensen samen die voor de opgaven een belangrijke maatschappelijke bijdrage leveren en inbreng hebben. Geen “positiespelers” maar creatieve dwarsdenkers. Mensen die hun nek durven uitsteken, die vanuit gezamenlijke belang denken, inspireren en geïnspireerd worden, innoverend willen zijn en daarin zelf ook risico willen nemen. Van een taskforce verwachten we visie, kaders en plannen waarmee partners en wij samen aan de slag willen. En als we op weg zijn monitoren de taskforces de voortgang en halen de beruchte spreekwoordelijke “beren op de weg” weg. We stellen voor om per jaar met 1 taskforce te beginnen en te starten met wonen en zorg (zie onder opgave ‘flexibel wonen’ bij opgave 8). Hierin combineren we wonen, toegang, duurzaamheid (rondom woning), langer zelfstandig wonen, etc.

Waar gaan we naartoe? (Doel)

*1.6.5: De basishouding is ‘ja mits’, maar soms is ‘nee’ het enige antwoord.

We gaan uit van mogelijkheden en denken mee met onze inwoner. Als we ‘nee’ moeten zeggen, leggen we uit waarom dit zo is. We moeten ons houden aan wetten en regels en rekening houden met het algemeen belang.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.7: Een visie op onze omgeving

Waarom?

De omgevingswet treedt op 1 januari 2021 in werking.
Met de Omgevingswet wil de overheid regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen.

Met de nieuwe omgevingswet willen we:

  • de verschillende plannen beter op elkaar afstemmen
  • duurzame projecten stimuleren en
  • gemeenten meer ruimte geven.

Zo ontstaat ruimte voor bedrijven en inwoners en organisaties om met ideeën te komen.

De samenleving verandert
Inwoners en bedrijven hebben vaker initiatieven. Als overheid zijn we verantwoordelijk voor de fysieke leefomgeving. De omgevingswet maakt het mogelijk lokale vraagstukken lokaal op te lossen. De gemeente vervult hierin een ‘spin in het web’-functie. Meer keuzevrijheid om op lokaal niveau in te spelen op behoeften van initiatiefnemers en belanghebbenden.

Het is tijd voor een nieuwe visie
Dit is dé kans om vanuit een brede blik niet alleen naar de fysieke omgeving te kijken. Ook leggen we verbindingen met het sociale en economische domein. Daarom noemen we onze omgevingsvisie de Toekomstvisie.

Waar gaan we naartoe (doel)

*1.7.1: Op 1 januari 2021 zijn we klaar voor de omgevingswet.

Dit betekent dat de inrichting van de systemen op de belangrijkste punten klaar is. In 2024 moeten we geheel aangesloten zijn op het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO), in 2021 verwerken we de aanvragen digitaal. Verder vraagt de nieuwe wet een andere manier van werken. We gaan aan het werk met de nieuwe wetgeving.
 

Daarvoor is het nodig dat de volgende onderdelen er zijn:

  • omgevingsvisie(toekomstvisie)
  • omgevingsplan
  • omgevingsvergunning

Wat gaan we doen (activiteit)

*1.7.2: Meer ruimte voor initiatieven en passende oplossingen.

Na de invoering van de Omgevingswet kunnen we uitgaan van minder regels, overzichtelijker regels en snellere besluitvorming. Meer ruimte voor initiatieven en meer aandacht voor de lokale situatie, opdat er een passende oplossing komt.

Wat gaan we doen (activiteit)

*1.8: Flexibel wonen op maat

Waarom?

Door de veranderende bevolkingssamenstelling (ontgroening en vergrijzing), sluit het woningaanbod in de bestaande voorraad niet goed meer aan bij de vraag.
De laatste jaren verandert het aantal inwoners in onze gemeente en de samenstelling van huishoudens. De huishoudens worden kleiner en de woonwensen veranderen. De komende jaren zal het aantal huishoudens nog iets stijgen. Ook past het aanbod niet altijd bij de vraag. Dit vraagt om nieuwe woningen op korte termijn.

Op langere termijn daalt het aantal huishoudens weer waardoor er mogelijk een sloopopgave ontstaat. Particuliere woningeigenaren zijn hiervoor verantwoordelijk. Hulp van Rijk en Provincie is noodzakelijk.
Daarnaast zijn veel (verouderde) woningen niet aantrekkelijk voor starters doordat ze niet voldoen aan de eisen. Verbouwingen kunnen starters niet (meer) meefinancieren. Door gestegen prijzen van koopwoningen en strengere financieringseisen voor de hypotheek zijn koopwoningen vooral voor starters minder toegankelijk.

Woningen moeten levensloopbestendig worden.
We wonen langer zelfstandig (met ondersteuning) thuis. Dit geldt niet alleen voor ouderen maar ook voor bijvoorbeeld mensen met een lichamelijke of geestelijke beperking.

Woningen moeten duurzaam worden.
Veel woningen hebben een hoog energieverbruik. Woningcorporaties (zoals Wonion) zijn volop bezig met het verduurzamen van de woningen. In de particuliere sector gebeurt dit nog te weinig.
Vanaf 2024 zijn asbesthoudende daken verboden in verband met gezondheid. Dit betreft vooral landbouwschuren. De komende jaren moeten eigenaren het asbest verwijderen. De gemeente heeft hierin een informerende en faciliterende rol.

Waar gaan we naartoe? (Doel)

*1.8.1: Vraag en aanbod zijn kwantitatief en kwalitatief beter in balans; de ‘mismatch’ tussen vraag en aanbod is kleiner dan nu.

Onderzoek geeft aan dat op dit moment er binnen de huidige woningvraag sprake is van een tekort aan gelijkvloerse woningen en starterswoningen (goedkope rijtjeshuizen). Er nu een overschot aan vrijstaande koopwoningen. De behoefte is kleiner bouwen voor zowel jong als oud. Bovendien is er sprake van een mismatch tussen kernen: er is in Varsseveld, Gendringen en Silvolde geen evenwicht tussen de vraag naar nieuwe woningen en het aanbod aan plannen. In Ulft en het buitengebied is er een overschot. Terborg zit er tussenin.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.8.2: Er zijn voldoende woningen geschikt om flexibel aan te passen aan veranderende behoeften (levensloopbestendige en flexibele woningen).

Levensloopbestendig wil zeggen dat ouderen niet gedwongen hoeven te verhuizen omdat de woning niet kan worden aangepast. Op termijn moet dit leiden tot minder  verhuizingen en woningaanpassingen vanuit de Wmo.

Wat gaan we doen? (activiteit)

*1.8.3: Er zijn meer particulieren bezig met het verduurzamen van hun woning.

Vanaf 1 juli 2018 is het wettelijk verplicht om nieuwbouw Bijna Energie Neutraal uit te voeren (BENG; Bijna Energie Neutraal Gebouw). Echter het gros van de woningen staat er al. Driekwart daarvan is particulier bezit. Eigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor het verduurzamen van hun woning. Er is geen verplichting maar de gemeente wil dit wel stimuleren.

Wat gaan we doen? (activiteit)

Wat kost het?

Toelichting beleidsmatige ontwikkelingen

  • Revitaliseringsfonds                                                     N € 400.000 (vanaf 2021)
    Draagt bij aan opgave ‘duurzaamheid’. Voor stedelijke herverkaveling zijn aanvullende middelen nodig. Gezamenlijk met alle belanghebbenden nemen we de verantwoordelijkheid voor nu bouwen/opvangen van tijdelijke behoeften en daarnaast in de toekomst kunnen slopen. Onze bijdrage is op voorwaarde dat de Provincie ook dit bedrag inlegt en bedrijven mee gaan doen. In 2019-2020 spannen we ons in om gezamenlijk een dergelijk fonds op te richten, zodat deze vanaf 2021 in werking kan treden.
  • Taskforce wonen en zorg                                           N € 75.000
    Draagt bij aan opgave ‘flexibel wonen op maat’ als eerste taskforce. Voor de taskforces is oplopend € 75.000 tot € 150.000 per jaar benodigd.

Toelichting autonome ontwikkelingen

  • Kapitaallasten Frank Daamenstraat                  N € 126.000
    Extra kapitaallasten in verband met aanschaf pand Frank Daamenstraat, zoals door de raad besloten.
  • Pachten en huren                                                         V € 60.000 (tot 2021)
    Omdat onder andere het Zwarte Veen nog niet is verkocht, ontvangen we hier nog pachtopbrengsten van.
  • Indexering exploitatiesubsidies                           N € 30.000
    Betreft autonome indexering van exploitatiesubsidies voor met name sportcomplexen.
  • Spuk gelden                                                                   budgettair neutraal
    Spuk is een nieuwe specifieke uitkering voor subsidiering van gemeentelijk uitgaven aan sport. Bedoeld om de ontwikkeling en instandhouding van sportaccommodaties en sportmaterialen door gemeenten te stimuleren, waar de mogelijkheid tot btw-aftrek is vervallen. De kosten worden inclusief btw opgenomen in de begroting, daartegenover wordt de spuk geraamd.
  • Afval                                                                               budgettair neutraal
    Vanwege de hogere kosten voor afvalscheiding, zijn de lasten hoger. Dit wordt gecompenseerd door een hogere afvalstoffenheffing, waarmee het effect budgettair neutraal is.