Paragraaf 2.1 Programma 1: De gemeente waar het goed wonen is

Het Mobiliteitsplan Oude IJsselstreek 2025-2040 (verder 'mobiliteitsplan' genoemd) is in het voorjaar vastgesteld. In het mobiliteitsplan zijn 52 maatregelen opgenomen. Deze maatregelen zijn gemotiveerd geprioriteerd: hoog, midden en laag. Veertien maatregelen hebben een hoge prioritering gekregen. Alle maatregelen zijn op hoofdlijnen beschreven en moeten we nog nader uitwerken. 

Tijdens de raadsbehandeling van het mobiliteitsplan op 22 mei 2025 is aangegeven dat de maatregel 'Zuidelijke rondweg Silvolde’ prioriteit moet krijgen bij de nadere uitwerking. We hebben een inschatting gemaakt van de globale kosten voor nadere uitwerking van alle veertien maatregelen die hoog geprioriteerd zijn, waaronder de Zuidelijke rondweg Silvolde. Van 2026 tot en met 2029 starten we met het nader uitwerken van de veertien maatregelen. De hiervoor benodigde middelen zijn per jaarschijf opgenomen in de investeringsbegroting, die de gemeenteraad tijdens de begrotingsbehandeling in november 2025 heeft vastgesteld. 

In december is besloten middelen vrij te maken om een groot aantal verkeersaanpassingen in en rondom Varsseveld vorm te geven. Hierin werken we goed samen met Rijkswaterstaat (RWS), provincie Gelderland en de regio. Samen met grote bijdragen van RWS, de provincie en de regio kan de fietsveiligheid worden vergroot binnen de bebouwde kom van Varsseveld, de doorstroming en verkeersveiligheid van de N18 worden vergroot, de route voor de bussen door Varsseveld worden verbeterd en de mobiliteits-hub bij station Varsseveld worden vormgegeven. De uitvoering van deze projecten krijgt de komende jaren vorm. Hiermee realiseren we een aantal doelen en prioriteiten uit het mobiliteitsplan. 

Op bestuurlijk niveau zijn we nog steeds in gesprek om te komen tot een goede oplossing voor de oversteek N317/Oude IJsselweg. 

In 2025 voerden we de laatste grote maatregelen uit het VANG-beleid in (Van Afval naar Grondstof). Het gaat om de nieuwe frequentie voor het inzamelen van pbd (plastic verpakkingen, blik en drinkpakken) en gft+e ("de groene container").

De nieuwe inzameling per 1 januari 2025 voor gfte+e is als volgt:
o       In de winter (januari, februari en december): eens in de 4 weken;
o       In de zomer (juni, juli en augustus): iedere week;
o       In de overige maanden (maart, april, mei, september, oktober, november): eens in de twee weken, zoals het afgelopen jaren ook was. 
Het pbd afval wordt een keer in de drie weken opgehaald. 

Begin 2025 startte de nieuwe inzamelaar Remondis. Ook dat gaf een verandering in de inzameling, want inzameldagen wijzigden. Aangezien deze wijzigingen samenvielen met een aanvankelijk niet goed werkend nieuw afvalportaal (afvalapp) leverde dat de eerste maanden veel vragen en reacties van inwoners op. Nu constateren we dat het afvalportaal goed werkt.

De evaluatie van het VANG-beleid vindt Q1 van 2026 plaats.

De acties tegen voedselverspilling en het opstarten van het project afvalvrije scholen schuiven we door naar 2026. Dit omdat de bovengenoemde veranderingen meer tijd vroegen dan gepland.  

De Woondeal 1.1 is in juni 2025 in aanwezigheid van de minister vastgesteld. Vanaf dat moment is de Woondeal 1.1 geldend. Met deze Woondeal kunnen we onze volledige woningbouwambitie van 2500 woningen van 2025 tot en met 2035 realiseren. Dit betekent dat het bouwtempo omhoog moet. Wij willen toegroeien naar een gemiddelde jaarproductie van 250 woningen. We bevinden ons in een aanloopfase naar een hogere woningbouwproductie in de komende jaren. Er moet eerst ‘gezaaid’ worden, voordat er ‘geoogst’ kan worden. Er zitten meestal meerdere jaren tussen het indienen van het plan, tot aan de daadwerkelijke sleuteloverdracht aan de nieuwe bewoners. In 2025 zijn er 129 woningen gerealiseerd. Binnen de organisatie doen wij aanpassingen om samen met ontwikkelende partijen de versnelling vorm te geven. Via de jaarlijkse rapportage voortgang woningen brengen wij u op de hoogte.   

De woningbouwopgave vraagt om voortzetting van de structurele en consistente inzet van de gemeente en onze samenwerkingspartners. Deze loopt al en hiermee gaan wij de komende jaren verder. Voorbeelden hiervan zijn de uitleglocaties de Tuit en ’t Hiddink in Varsseveld, Biezenakker in Ulft, Lenteleven in Gendringen en Voorbroek in Terborg. Ook de inbreidingslocaties Wesenthorst en Keurkamer in Ulft dragen in belangrijke mate bij aan onze opgave. Daarnaast zijn voor delen (de rafelrand Silvolde) van de woningbouwplannen in het Landschapspark Oude IJssel stappen gezet om tot ontwikkeling te komen.

Naast deze uitleglocaties brengen we aanvullende locaties in beeld, zowel binnen als buiten de bebouwde kom, die geschikt zijn voor woningbouw. Naast de behoefte aan woningen voor onze huidige en toekomstige inwoners, houden we daarbij rekening met belangrijke factoren als bodem, water, milieu, natuurbehoud en versterking daarvan en een toekomstbestendige inrichting van onze dorpen en kernen.  

Buiten de bebouwde kom hanteren we de kaders van het uitnodigingskader "wonen in het buitengebied". Dit uitnodigingskader is in 2025 geëvalueerd en aangepast. In het uitnodigingskader zijn nieuwe en ruimere mogelijkheden opgenomen voor woningbouwontwikkeling in het buitengebied. In ruil voor sloop van vrijkomende gebouwen in combinatie met landschappelijke inpassing. Ook biedt het uitnodigingskader ruimere mogelijkheden voor woningsplitsing en landgoedontwikkeling.

De Tweede Kamer heeft in juli 2025 de Wet versterking regie volkshuisvesting aangenomen. Deze wet wordt naar verwachting op 1 juli 2026 van kracht. De wet verplicht gemeenten om te beschikken over een volkshuisvestingprogramma. Hierin verankeren we de afspraken uit de Woondeal over hoeveel, waar en voor wie we bouwen en welke maatregelen daarvoor nodig zijn. Dit stellen we in 2026 op.  

In 2025 hebben wij de basis gelegd voor het lokaal programma Vitaal buitengebied. We hebben met provincie, waterschap en ODA verkend hoe ieders verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden zich tot elkaar verhouden onder de Omgevingswet, op gebied van landbouw, landschap en natuur.

Vanuit de Aanpak Droogte en Wateroverlast Achterhoek en Liemers is in 2025 gestart met een verdiepende analyse van het stroomgebied van de Oude IJssel. Vanwege het waterbeeld dat de bovenregionale stresstest oplevert voor het stroomgebied van de Oude IJssel wordt prioriteit gegeven aan het stroomgebied. 

De maatregelen binnen het gebiedsproces Aaltense Goor - Zwarte Veen zijn succesvol uitgevoerd. Het Zwarte Veen is heringericht, met onder andere 18 hectare natuuruitbreiding, aanleg van recreatieve paden, maatregelen om water langer vast te houden en extensivering van het landbouwkundig gebruik. 

Zowel Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten werken aan nieuwe samenwerkingsstructuren waarmee integraal en gebiedsgericht kan worden gewerkt. In de tussentijd pakt de provincie haar ambities en doelstellingen sectoraal op. We blijven met de provincie in gesprek, en blijven onze eigen doelen wel integraal vormgeven.

Het ecologisch bermbeheer is verder uitgerold. De huidige ecologische staat van onze bermen is vastgelegd op een maaikaart. Hierop staat het voorgenomen maaibeleid per bermtype, en waarop elke maaigang afzonderlijk aan en uit kan worden gezet. In de hele gemeente maaien we gefaseerd. 

De aanlegsubsidie voor landschapselementen is wederom goed benut: ons landschap is op 15 locaties versterkt. Via de landschapsregeling met de WBE (wildbeheereenheid) komen hier nog eens 30 locaties bij. In 2025 zijn we gestart met een onderzoek naar de benutting van het landschapsfonds voor agrariërs: hoe kan deze subsidie beter aansluiten op wensen van agrariërs en een vliegwiel geven aan duurzame door)ontwikkelingen. Gesprekken met individuele agrariërs en de hiermee opgehaalde duiding helpen hierin (zie ook programma 3.2: Ondersteunen agrarische sector).

Met het uitnodigingskader ‘Wonen in het buitengebied’ wordt bijgedragen aan een vitaal buitengebied. Dit bereiken we door enerzijds stoppende boeren een perspectief te bieden. Overtollige, voormalige, agrarische bedrijfsbebouwing kan worden opgeruimd en daarvoor in de plaats kunnen woningen in een erfopzet mogelijk worden gemaakt. Anderzijds stimuleert dit kader steeds een goede landschappelijke inpassing en ook de aanleg van landschapselementen. 

De analyse van de kernen volgens het Kader klimaatadaptieve kernen is voltooid. Het resultaat is een lijst van 14 locaties met hoge of middelhoge prioriteit. Deze locaties liggen in Varsseveld, Silvolde, Terborg, Ulft, Gendringen en Etten. Op deze locaties worden meerdere streefwaarden uit het Kader klimaatadaptieve kernen overschreden. De volgende stap is het opstellen van een plan van aanpak, waarin we zowel kijken naar wat er moet gebeuren om onder de streefwaarden te komen, als naar kosten, meekoppelkansen en toekomstige ontwikkelingen.

In 2026 werken we het plan van aanpak nader uit als een van de activiteiten onder het gemeentelijke programma klimaatadaptatie. Dit wordt als programma onder de Omgevingswet de opvolger van de Klimaatagenda 2022-2026.

Het pilotproject De Bongerd is afgerond. Daarmee is voldaan aan de (uitgestelde) deadline voor de provinciale subsidie voor hittemaatregelen. Het pilotproject evalueren we in 2026.

De voorbereiding van de uitvraag voor de tweede ronde stresstesten is nagenoeg afgerond. De uitvoering van de stresstesten volgt in 2026.

Duurzaam wonen

Het gebruik van de Isolatie Subsidie Achterhoek (ISA) bleef achter bij de verwachtingen. Daarom is de ISA-regeling, bedoeld voor slecht geïsoleerde woningen, versoepeld. De voorwaarden van het Rijk zijn versoepeld, de regionale regeling vereenvoudigd én er is een regionale communicatiecampagne gevoerd. Sinds september 2025 zijn de aanvragen voor deze subsidies fors gestegen (267 in 4 maanden, t.o.v. 138 in de eerste 8 maanden van 2025). Desalniettemin is er voor ISA de komende jaren nog veel budget. Wij zien verder dat van de andere subsidies (Oude IJsselstreek Isoleert plus en algemeen) goed gebruik wordt gemaakt. 

De Toekomst Bestendig Wonen lening is (tijdelijk) gestopt. Dit komt omdat de provincie de cofinanciering tijdelijk heeft gestopt. De lening krijgt misschien een doorstart in 2026. 

Voor het mogelijke warmtenet met de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) in Etten als warmtebron is een systeemstudie uitgevoerd om inzichtelijk te maken wel type warmtenet het gunstigst uitvalt. 

Duurzame gebouwen (niet-woningen) 

Er zijn stappen gezet om te komen tot een gemeentelijk vastgoedbeleid en vervolgens met een plan voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Dit laatste gebeurt gedeeltelijk samen met de provincie. De eerste investeringen in de verduurzaming zijn gedaan, zoals het aanbrengen van led verlichting in het voormalige gemeentehuis in Varsseveld. 

Er zijn nieuwe afspraken gemaakt met het DOA (Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek). DOA is een regionaal expertisecentrum voor duurzaamheid en energie voor het bedrijfsleven. Ondernemers kunnen bij DOA terecht voor vragen, begeleiding en ondersteuning over verduurzaming, energie en circulariteit.  

Zonnepanelen op bedrijfsdaken zijn steeds vaker niet mogelijk vanwege de netcongestie. De vraag naar het programma Zonnige Bedrijven is hierdoor stilgevallen. Een regionale werkgroep kijkt wat er nog wel mogelijk is op het gebied van zon op dak.  

Begin 2026 start een adviseur verduurzaming gebouwen. Hij gaat samen met de bedrijven onderzoeken op welke wijze gebouwen (en wellicht bedrijfsprocessen) verduurzaamd kunnen worden. 

Duurzame opwek (en opslag) 

In juni is de tweede RES (Regionale Energiestrategie)-voorgangsrapportage opgeleverd. Hieruit blijkt dat we regionaal op 54 % van de opgave voor 2030 zitten. Er is regionaal ook gewerkt aan de invulling van het niet-gealloceerde deel uit de RES 1.0.  

Zonneveld Rafelder bij Etten, dat al eerder vergund was, is in 2025 gebouwd. Er is één nieuw initiatief voor een zonneveld in behandeling genomen. Dit initiatief is afgewezen. 

Een tegenvaller is de netcongestie. Tennet heeft aangegeven de uitbreiding van het elektriciteitsnet waarschijnlijk pas in 2033 gereed te hebben. Er is mogelijk zelfs een uitloop naar 2035 gemeld. Het is daarom noodzakelijk om bij elk nieuwe woning te kijken hoe deze zo min mogelijk gebruik maakt van het net. We noemen dit netbewust bouwen. Netbewust (nieuw)bouwen is een manier van bouwen en ontwerpen waarbij rekening wordt gehouden met de beschikbare capaciteit en belasting van het lokale energienet. We hebben onderzocht hoe we dit onder meer bij onze uitbreidingslocaties in kunnen vullen. 

Monitoring 

Het Regionale Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek uit 2024 is gemonitord. Dit gebeurt kwantitatief (cijfermatig) en kwalitatief (o.a. de samenwerking). Zo heeft DatalabGo een dashboard gebouwd waarin de voortgang wordt weergegeven. In Q2 2026 wordt hierover gerapporteerd.